W efekcie w jednym rogu ringu stoj\u0105 ci, kt\u00f3rzy s\u0105 dobrze wyedukowani, raczej zamo\u017cni i samodzielni, a w drugim \u2013 mniej uprzywilejowani, a wi\u0119c nienad\u0105\u017caj\u0105cy za rozwojem i potrzebuj\u0105cy opieki pa\u0144stwa zar\u00f3wno w obszarze ekonomicznym, jak i to\u017csamo\u015bciowym.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, \u017ce wida\u0107 tu napi\u0119cie klasowe. Jak to wp\u0142ywa na stan medi\u00f3w? Ot\u00f3\u017c przyt\u0142aczaj\u0105ca ich wi\u0119kszo\u015b\u0107, jak r\u00f3wnie\u017c reklamodawcy, reprezentuje w Polsce tak zwane partie g\u00f3rne, kt\u00f3re chc\u0105 wi\u0119cej wolno\u015bci, mniej wsp\u00f3lnoty we wszystkich aspektach. Maj\u0105 one problem z do\u0142ami okre\u015blanymi jako budz\u0105ca politowanie \u201eciemnota\u201d, kt\u00f3ra do w\u0142adzy wynosi populist\u00f3w prowadz\u0105cych do autorytaryzmu i zamordyzmu (tak, chodzi o PiS, wykorzystuj\u0105cy rosn\u0105ce poczucie krzywdy ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych i ch\u0119\u0107 odegrania si\u0119 za nie).<\/p>\n
W takim krajobrazie \u2013 po pierwsze \u2013 nie ma miejsca na wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i rozumienie perspektywy oraz problem\u00f3w os\u00f3b o niskim kapitale kulturowym i ekonomicznym, w tym r\u00f3wnie\u017c rosn\u0105cego wewn\u0105trz \u015brodowiska dziennikarskiego prekariatu, kt\u00f3ry zwykle dysponuje tylko pierwsz\u0105 grup\u0105 zasob\u00f3w. Po drugie \u2013 trudno o niuanse. Wprawdzie nie jest tak, \u017ce opowie\u015b\u0107 o zagro\u017ceniach z jednej czy drugiej ze stron nie ma podstaw, ale podkr\u0119canie jej zaczyna by\u0107 problematyczne, bo ostatecznie sprowadza si\u0119 do konstatacji, \u017ce w zale\u017cno\u015bci od tego, kto b\u0119dzie mia\u0142 w\u0142adz\u0119 i g\u0142os, upadnie ojczyzna albo demokracja. Flis w charakteryzacji zale\u017cnego od tego przekonania dyskursu pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 metafor\u0105 jajek na twardo i mi\u0119kko.<\/p>\n
Gdyby wy\u017cszo\u015b\u0107 jednych nad drugimi zobrazowa\u0107 narracj\u0105 medialn\u0105, okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce w grze s\u0105 wy\u0142\u0105cznie jajka zw\u0119glone kontra surowe, co ma si\u0119 nijak do rzeczywisto\u015bci. Zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak tacy publicy\u015bci i dziennikarze, kt\u00f3rzy widz\u0105 odcienie szaro\u015bci w tej czarno-bia\u0142ej palecie. S\u0142owem: komplikuj\u0105 upraszczany do granic mo\u017cliwo\u015bci przekaz.<\/p>\n
Co si\u0119 z nimi robi? Wrzuca do worka szkodnik\u00f3w symetryst\u00f3w, czyli kryptozwolennik\u00f3w wrogiego obozu nazywanych te\u017c cz\u0119sto po\u017cytecznymi idiotami PiS-u lub PO, prawak\u00f3w lub libk\u00f3w\/lewactwa. \u201eNiby siedzi pan na barykadzie, ale cz\u0119\u015bciej sika na nasz\u0105 stron\u0119\u201d\u2013 mia\u0142 wyczyta\u0107 na sw\u00f3j temat pr\u00f3buj\u0105cy niuansowa\u0107 przekaz jako komentator \u017cycia publicznego prof. Flis.<\/p>\n
Pracownicy medi\u00f3w nie s\u0105 jednak g\u0142upi i wiedz\u0105, \u017ce w tej bran\u017cy zawsze kto\u015b depcze im po pi\u0119tach. To znaczy nie kto\u015b, ale bardzo konkretni politycy i biznesmeni. Ba, w mediach nie brakuje g\u0142os\u00f3w brutalnie ujawniaj\u0105cych t\u0119 przykr\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107. Niekt\u00f3rzy ryzykuj\u0105 w ten spos\u00f3b swoje kariery. Inni korzystaj\u0105 z wypracowanej latami pozycji i przywileju.<\/p>\n
Dariusz Rosiak, ceniony dziennikarz, reporta\u017cysta i autor\u00a0Raportu o stanie \u015bwiata<\/em>\u00a0wydawanego w radiowej Tr\u00f3jce, a potem przy wsparciu s\u0142uchaczy za po\u015brednictwem serwisu Patronite, pisze, \u017ce niezale\u017cno\u015b\u0107 w zawodzie od zawsze polega\u0142a na tym samym: \u201eopieraniu si\u0119 pokusie uleg\u0142o\u015bci wobec silniejszych, wp\u0142ywowych i bardziej licznych\u201d oraz nieuginaniu si\u0119 pod ci\u0119\u017carem \u201etrzech rodzaj\u00f3w presji: politycznej, komercyjnej i emocjonalno-\u015brodowiskowej\u201d. Pochylmy si\u0119 nad t\u0105 polityczn\u0105.<\/p>\n Magda, kt\u00f3ra etat w medium publicznym zamieni\u0142a na \u015bmieci\u00f3wk\u0119 w portalozie, twierdzi, \u017ce zar\u00f3wno w kwestiach ekonomicznych i zwi\u0105zanych z prawem pracy, jak i politycznych po obu stronach jest tak samo. My\u015bla\u0142a, \u017ce praca dla medi\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 rz\u0105dowej tuby propagandowej jest dnem. Ale od spodu zapuka\u0142y do niej portale internetowe.<\/p>\n \u2013 Z du\u017cej agencji informacyjnej, kt\u00f3ra uwa\u017ca\u0142a, \u017ce wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzi krajem, bo sympatyzuje z w\u0142adz\u0105, przesz\u0142am do portalozy stworzonej przez cz\u0142owieka modl\u0105cego si\u0119 do Donalda Tuska. Trudno powiedzie\u0107, gdzie by\u0142o gorzej. W pierwszej pracy wyzywano mnie wprost od kretynek, w drugiej \u2013 stosowano wysublimowany mobbing. Obecnie jestem na bezrobociu i mam depresj\u0119. S\u0142ysz\u0119, \u017ce w du\u017cych mediach trwa kryzys, a dziennikarzy zwalnia si\u0119 grupowo, ca\u0142ymi dzia\u0142ami. Czy mo\u017ce by\u0107 gorzej? Tak, bo wci\u0105\u017c mam nadziej\u0119, \u017ce znajd\u0119 metod\u0119 na zrobienie kariery w tym zawodzie, i ciary \u017cenady, \u017ce ci o tym m\u00f3wi\u0119 \u2013 opowiada i na moje pytanie o obiektywizm dziennikarski puka si\u0119 w czo\u0142o.<\/p>\n Zostawmy jednak dyskusj\u0119 o tym, czy dziennikarz mo\u017ce mie\u0107 i prezentowa\u0107 swoje pogl\u0105dy, kto jest partyjniakiem, a kto nie, zw\u0142aszcza \u017ce znane z medi\u00f3w persony zapraszaj\u0105 polityk\u00f3w na swoje urodziny albo che\u0142pi\u0105 si\u0119 na Twitterze piciem z nimi w\u00f3dki. Sp\u00f3jrzmy raczej na to, jak przekonania i sympatie polityczne mog\u0105 przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na funkcjonowanie redakcji.<\/p>\n \u2013 Najpierw mia\u0142am dwie dzia\u0142ki sto\u0142eczne: gospodark\u0119 odpadami i zoo. No, kurwa, \u201eszczyt marze\u0144\u201d. Ile mo\u017cna napieprza\u0107 o lwach i syfie? W moim przypadku jakie\u015b p\u00f3\u0142tora roku. Generalnie to by\u0142y dupogodziny, ale m\u0119cz\u0105ce, bo chcia\u0142am pisa\u0107, a ma\u0142o czego tak nienawidz\u0119 jak nicnierobienia lub poczucia, \u017ce marnuj\u0119 sw\u00f3j czas na idiotyzmy i zapuszczam si\u0119 intelektualnie. Potem s\u0142ysza\u0142am, \u017ce jestem leniwa i nic nie umiem, a moim zadaniem jest przede wszystkim zadowala\u0107 oficjaln\u0105 lini\u0119 polityczn\u0105. Szef kaza\u0142 mi non stop wydzwania\u0107 ministerstwo infrastruktury i transportu i pyta\u0107, co Trzaskowski robi \u017ale.<\/p>\n Innym razem mia\u0142a szuka\u0107 na Grochowie, jednej z warszawskich dzielnic, czego\u015b, co nazywano zielonymi odpadami, czyli na przyk\u0142ad zalegaj\u0105cych starych li\u015bci. Tym razem to dzielnicowi \u0142apali si\u0119 za g\u0142owy, gdy Magda wypytywa\u0142a ich o rzekome zaniedbania prezydenta stolicy. Raz nawet wysz\u0142a wcze\u015bniej z pracy, by sprawdzi\u0107, co kryje si\u0119 w grochowskich \u015bmietnikach.<\/p>\n \u2013 Wiem, jak to brzmi, ale by\u0142am zdesperowana. My\u015bla\u0142am, \u017ce czego\u015b nie ogarniam, \u017ce te li\u015bcie naprawd\u0119 tam s\u0105 \u2013 przyznaje ze wstydem.<\/p>\n Jest wiecz\u00f3r, zamawiamy z Magd\u0105 kaw\u0119, bo bynajmniej nie dotar\u0142y\u015bmy do fina\u0142u jej zawodowych perypetii. W knajpie, kt\u00f3r\u0105 odwiedzamy, zostajemy do momentu, gdy obs\u0142uga zaczyna my\u0107 pod\u0142og\u0119. Potem stoimy jeszcze d\u0142ugo przed wej\u015bciem do metra, cho\u0107 pogoda jest tak obrzydliwa, jak propaganda, kt\u00f3r\u0105 kazano nakr\u0119ca\u0107 mojej rozm\u00f3wczyni. Pisz\u0119 ten fragment, bo wed\u0142ug jednej ze szk\u00f3\u0142 pisania reporta\u017cy takie smaczki i scenki rodzajowe maj\u0105 doda\u0107 tekstowi warto\u015bci. Niech zatem tak b\u0119dzie \u2013 kaw\u0119 pi\u0142y\u015bmy czarn\u0105. No dobra, z owsianym (nie z sojowym) mlekiem.<\/p>\n Magda szczeg\u00f3lnie \u017ale wspomina okres pandemii, kt\u00f3r\u0105 traktowano w jej redakcji jak spisek i tym samym wp\u0142ywano na bezpiecze\u0144stwo dziennikarzy. Wicenaczelny pa\u0144stwowej agencji informacyjnej, w kt\u00f3rej nabawi\u0142a si\u0119 nerwicy, przez d\u0142ugie miesi\u0105ce od wybuchu ekspansji wirusa z Wuhan by\u0142 koronasceptykiem.<\/p>\n \u2013 I antyszczepem. M\u00f3wi\u0142, \u017ce ten covid to sfabrykowana sprawa. Trzeba by\u0142o napisa\u0107 tysi\u0105ce news\u00f3w o pandemii, \u017ceby w ko\u0144cu dotar\u0142o, \u017ce si\u0119 myli. Redaktor naczelny z kolei mia\u0142 problem z wys\u0142aniem nas w czasie najwi\u0119kszej fali zaka\u017ce\u0144 na tryb zdalny. \u201eRedakcja nie istnieje, nie ma sensu, gdy ludzie pracuj\u0105 z domu\u201d\u2013 twierdzi\u0142, mimo \u017ce depesze mo\u017cesz r\u00f3wnie dobrze klepa\u0107, siedz\u0105c na kiblu. Ale nie, chodzi o TEN charakter pracy. Jaki, kurwa, charakter? Gnojenia siebie nawzajem i robienia laski rz\u0105dowi? Przecie\u017c dy\u017curnym \u017cartem redakcyjnym by\u0142 ten o Rados\u0142awie Foglu. Nazywali\u015bmy go naszym korespondentem z Nowogrodzkiej, z kt\u00f3r\u0105 prowadzili\u015bmy gor\u0105c\u0105 lini\u0119 \u2013 zaznacza moja rozm\u00f3wczyni i dodaje:<\/p>\n \u2013 Gdy przeprowadzi\u0142am wywiad z ekspertami, kt\u00f3rzy ujawnili afer\u0119 z Pegasusem, uwalono mi materia\u0142, bo uderza\u0142 w rz\u0105d. Publikowali\u015bmy tylko peany, a kaska na czysto wp\u0142ywa\u0142a, cho\u0107 zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce i Nowogrodzka sra\u0142a na naszych szef\u00f3w. Potem oni na nas i tak to si\u0119 kr\u0119ci\u0142o. Czasem oczywi\u015bcie naczelni przygarniali pod swoje skrzyd\u0142a jakiego\u015b fajnego i entuzjastycznie nastawionego do rz\u0105du \u017cuczka gnojarza, ale generalnie wszyscy ton\u0119li\u015bmy w g\u00f3wnie i \u015bciemach. Rzuci\u0142am to, \u017ceby p\u00f3\u017aniej trafi\u0107 do serwisu kopiuj-wklej. W pierwszej pracy napierdala\u0142am w Trzaskowskiego, w drugiej \u2013 w Kaczora \u2013 dodaje.<\/p>\n Pocz\u0105tki w portalozie Magda wspomina jako czas obserwacji i sprawdzania, z kim maj\u0105 do czynienia. Ale niespecjalnie wiele czasu po\u015bwi\u0119cano na jak\u0105kolwiek nauk\u0119. Potwierdzaj\u0105 to inni pracownicy portali, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce szkolenie polega zwykle na obs\u0142udze systemu zarz\u0105dzania tre\u015bci\u0105, a nie nauki warsztatu dziennikarskiego.<\/p>\n \u2013 Bo po co? To przypomina\u0142o zostawienie dziecka z no\u017cem w lesie: \u201eo, zobaczmy, czy sobie poradzi, czy si\u0119 tu odnajdzie, czy za\u0142apie vibe?\u201d. A vibe by\u0142 po\u0142\u0105czeniem autofellatio (no bo oni ociekali przecie\u017c zajebisto\u015bci\u0105) z robieniem laski PO. Uwa\u017cali, \u017ce tworz\u0105 elit\u0119 w kontrze do tych \u017ca\u0142osnych pisior\u00f3w. Stawiali sobie obiadki, jarali si\u0119 jedzeniem sushi, jakby 2002 rok nigdy nie min\u0105\u0142, ogl\u0105dali razem TVN i komentowali: \u201eAch ten g\u0142upi Kaczy\u0144ski, ach ten wspania\u0142y Tusk\u201d. Tu propaganda dzia\u0142a\u0142a w przeciwn\u0105 stron\u0119, tu swoje blogi mieli politycy opozycji. G\u0142\u00f3wnie mentalne dziadersy i babersy. Rzyga\u0107 mi si\u0119 chce, gdy o tym my\u015bl\u0119: zbawcy Polski, kt\u00f3rzy nas obroni\u0105 przed klas\u0105 rz\u0105dz\u0105c\u0105. Generalnie atmosfera taka, jak na ok\u0142adce \u201eNewsweeka\u201d z Tuskiem na bia\u0142ym koniu. Opisywanie dokona\u0144 Giertycha jako wodza opozycji, szerowanie jego \u201ewspania\u0142ych\u201d tweet\u00f3w o obronie demokracji, tr\u0105c\u0105cych chamstwem, buractwem i prostactwem. Ale dla mojej redakcji to by\u0142y \u201emocne s\u0142owa\u201d, \u201ecelna riposta\u201d, \u201ew punkt\u201d. Co z tego, \u017ce kiedy\u015b by\u0142 nawiedzonym prawackim katolem, \u201eprzecie\u017c si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142\u201d.<\/p>\n Igor, by\u0142y pracownik serwisu online Polskiego Radia, opowiada z kolei, \u017ce do dyskusji o aborcji zapraszano u nich ekspert\u00f3w z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Instytutu Kultury Prawnej Ordo Iuris, o kt\u00f3rym nie mo\u017cna pisa\u0107, \u017ce s\u0105 \u201ereligijnymi fundamentalistami op\u0142acanymi przez Kreml\u201d.<\/p>\n \u2013 Wiadomo by\u0142o, co powiedz\u0105, i o to chodzi\u0142o. Media publiczne wypracowa\u0142y sobie te\u017c mechanizm odwracania ka\u017cdego ataku, kt\u00f3ry wymierzono w rz\u0105d. Je\u015bli kto\u015b m\u00f3wi o PiS-ie, \u017ce naruszyli kompromis aborcyjny, to zaraz leci Lichocka z tekstem, \u017ce to lewica otworzy\u0142a konflikt o aborcj\u0119 i \u017ce dla opozycji to zast\u0119pczy temat, cho\u0107 jest zupe\u0142nie odwrotnie. Rz\u0105d i PiS to robi\u0105. O strajkach kobiet musieli\u015bmy pisa\u0107, \u017ce te \u201ezapewne sponsorowane przez kogo\u015b baby\u201d rozsiewaj\u0105 covid. Wyolbrzymiali\u015bmy te\u017c incydenty, jak pisanie hase\u0142 na \u015bcianach ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w oczach Polskiego Radia urasta\u0142y to do rangi plagi czy czego\u015b notorycznego. Sam chodzi\u0142em na protesty. Nie do\u015bwiadczy\u0142em tam \u017cadnej agresji ze strony demonstruj\u0105cych, ale potem szed\u0142em do pracy i musia\u0142em pisa\u0107, \u017ce dochodzi\u0142o na nich do \u201edantejskich scen\u201d.<\/p>\n Dziennikarce internetowego portalu dzia\u0142aj\u0105cego przy og\u00f3lnopolskim tygodniku kazano dzwoni\u0107 do europos\u0142\u00f3w PiS-u i udawa\u0107 dziennikark\u0119 BBC, \u017ceby sprawdzi\u0107, czy potrafi\u0105 m\u00f3wi\u0107 po angielsku.<\/p>\n Pauli zadano temat o osobach pracuj\u0105cych na umowach \u015bmieciowych.\u2013 Mia\u0142am napisa\u0107 pe\u0142en oburzenia tekst o tym, \u017ce w czasie pandemii zapierdalaj\u0105 ponad si\u0142y na dziele. Czy wspomina\u0142am ju\u017c \u017ce, sama nie mia\u0142am umowy o prac\u0119? \u2013 pyta retorycznie.<\/p>\n Igora z akapit\u00f3w wy\u017cej, kt\u00f3rego na \u015bmieci\u00f3wce zatrudniono w Polskim Radiu, to samo polecono napisa\u0107 o dziennikarzach z \u201eWyborczej\u201d.<\/p>\n Daria, w mediach od 30 lat, m\u00f3wi, \u017ce w TVP Info by\u0142o podobnie: \u2013 Nie podpisuj\u0105 z tob\u0105 umowy o prac\u0119. Dostajesz \u201edzie\u0142o\u201d od tak zwanych haraczobiorc\u00f3w, czyli sta\u0142ych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w prowadz\u0105cych minidzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, na przyk\u0142ad monta\u017cyst\u00f3w czy operator\u00f3w, kt\u00f3rzy najpierw bior\u0105 kas\u0119 od TVP, a potem podpinaj\u0105 pod siebie grup\u0119 ludzi na \u015bmieci\u00f3wkach i wyp\u0142acaj\u0105 im och\u0142apy. Dzi\u0119ki temu telewizja ma czyste r\u0105czki i m\u00f3wi, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do reszty medi\u00f3w (opozycyjnych) szanuje swoich pracownik\u00f3w, ma warto\u015bci. Jakie warto\u015bci? Omijanie prawa? Wprowadzanie opinii publicznej w b\u0142\u0105d?<\/p>\n Mateusz, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w najwi\u0119kszych polskich tabloidach, \u015bmieje si\u0119, \u017ce dziennikarz to dzi\u015b \u201enajbardziej niepotrzebny zaw\u00f3d ever\u201d. Gdy z \u201eFaktu\u201d trafi\u0142 do konkurencji, nie dosta\u0142 umowy o prac\u0119 i tym samym ubezpieczenia. Trwa\u0142a pandemia, wi\u0119c dr\u017ca\u0142 za ka\u017cdym razem, gdy kto\u015b obok niego kichn\u0105\u0142. Cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 redakcji pracowa\u0142a z domu, a redakcja pisa\u0142a o konieczno\u015bci zachowywania dystansu spo\u0142ecznego, jego nowy pracodawca wymaga\u0142 stawiania si\u0119 w biurze.<\/p>\n \u2013 Pami\u0119tam, \u017ce je\u017adzi\u0142em prawie pustym autobusem z pasa\u017cerami, kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o policzy\u0107 na palcach jednej r\u0119ki i na kt\u00f3rych patrzy\u0142em ze strachem, by nie powiedzie\u0107 nienawi\u015bci\u0105, czy kt\u00f3ry\u015b nie oka\u017ce si\u0119 nosicielem wirusa. Ale nie to by\u0142o najgorsze. M\u00f3j pracodawca od zawsze by\u0142 u\u0142o\u017cony z prawie ka\u017cd\u0105 parti\u0105 polityczn\u0105, ale najbardziej z t\u0105, kt\u00f3ra akurat rz\u0105dzi\u0142a. Wychodzi\u0142em z za\u0142o\u017cenia, \u017ce skoro ju\u017c przyszed\u0142em do medi\u00f3w, to warto by\u0142oby patrze\u0107 w\u0142adzy (dowolnej: dzi\u015b PiS, jutro PO, za tydzie\u0144 PSL. Tak to wygl\u0105da w tym grajdole) na r\u0119ce. Szef mojego dzia\u0142u uwala\u0142 jednak prawie ka\u017cdy temat, kt\u00f3ry przynosi\u0142em. Na li\u015bcie zakazanych widnia\u0142 na przyk\u0142ad strajk pracownik\u00f3w LOT-u albo przekr\u0119ty w pa\u0144stwowych sp\u00f3\u0142kach, mimo \u017ce oficjalnie publikuj\u0105 tam te\u017c przecie\u017c przedstawiciele opozycji. To przypomina\u0142o kopanie si\u0119 z koniem \u2013 m\u00f3wi.<\/p>\n No to jak to w ko\u0144cu jest z tymi antyrz\u0105dowymi mediami? Im te\u017c nie mo\u017cna ufa\u0107? \u2013 zapytacie. Ekonomista \u0141ukasz Komuda nie ma dla was dobrych wiadomo\u015bci: \u201eIdee \u2013 wbrew temu, co lubi\u0105 g\u0142osi\u0107 ich wyznawcy, w tym przede wszystkim dziennikarze ze s\u0142usznym i naiwnym r\u00f3wnocze\u015bnie uporem maniak\u00f3w broni\u0105cy tak zwanych wolnych medi\u00f3w w Polsce \u2013 s\u0105 mi\u0142ym poz\u0142otkiem owijaj\u0105cym monetyzuj\u0105c\u0105 dos\u0142ownie wszystko machin\u0119. Je\u015bli mo\u017cna to osi\u0105gn\u0105\u0107, walcz\u0105c z opresyjnym pa\u0144stwem \u2013 to dobrze. Ale pod reklam\u0119 wizerunkow\u0105 czy du\u017ce kampanie prowadzone przez domy medialne pasuj\u0105 raczej inne tre\u015bci\u201d. To \u2013 twierdzi Komuda \u2013 zabi\u0142o wymiar etyczno-kontrolny dziennikarstwa.<\/p>\n Brak tego\u017c \u2013 w obszarach r\u00f3wnie\u017c poza stricte politycznymi \u2013 sygnalizuje medioznawca, dr hab. Jacek Wasilewski:<\/p>\n \u2013 Dziennikarz modowy nie b\u0119dzie mia\u0142 motywacji, \u017ceby relacjonowa\u0107 trendy z wybieg\u00f3w i jednocze\u015bnie pisa\u0107 o tym, jak na klimat wp\u0142ywa przemys\u0142 modowy, bo jest uzale\u017cniony od reklam tego drugiego. Tak naprawd\u0119 wi\u0119c dzi\u015b element dziennikarstwa krytycznego, wpisywanego dawniej w etos zawodu, przejmuj\u0105 aktywi\u015bci.<\/p>\n Nina, eksdziennikarka portalu o aspiracjach profeministycznych, ilustruje t\u0119 konstatacj\u0119 podobnym przyk\u0142adem:<\/p>\n \u2013 Pracowa\u0142a ze mn\u0105 dziewczyna, kt\u00f3ra interesuje si\u0119 ekologi\u0105, podchodzi antykapitalistycznie do tego, co robi. Stworzy\u0142a \u015bwietny krytyczny materia\u0142 o Shein, po czym dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce dzia\u0142 reklamy podpisa\u0142 z nimi wsp\u00f3\u0142prac\u0119. \u201eVogue\u201d nawet nie kryje si\u0119 z faktem, \u017ce bierze pieni\u0105dze od tej samej marki \u2013 wyzyskuj\u0105cej ludzi i truj\u0105cej na pot\u0119g\u0119 \u015brodowisko \u2013 i tworzy na jego cze\u015b\u0107 pean, pod kt\u00f3rym imieniem i nazwiskiem podpisuje si\u0119 osoba ca\u0142kiem szanowana w zawodzie. Mo\u017cemy sobie te\u017c pisa\u0107 o Ukrainie, ale potem odkrywamy, \u017ce nasza korporacja reklamuje firmy, kt\u00f3re finansuj\u0105 wojn\u0119. Gdy wi\u0119c s\u0142ucham wypowiedzi starszych redaktor\u00f3w, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce kiedy\u015b dziennikarstwo by\u0142o inne, to parskam, bo to oni tworzyli media, w kt\u00f3rych dzi\u015b pracujemy.<\/p>\n \u2013 My\u015blisz, \u017ce jest na to jakie\u015b antidotum?<\/p>\n \u2013 Nie wiem, nie widz\u0119 odwrotu. Nie ma na to hajsu. Hajs, panie dziennikareczku, jest dla zarz\u0105du i reklamodawcy, hajs jest na niewtr\u0105caj\u0105cy si\u0119 w brudny biznes i wygodny politycznie artyku\u0142 sponsorowany, a nie reporta\u017c czy dziennikarstwo \u015bledcze \u2013 twierdzi moja rozm\u00f3wczyni, kt\u00f3ra z korporacji uciek\u0142a do niszowego portalu kulturalnego i nie kryje rozbawienia, cho\u0107 sama m\u00f3wi, \u017ce to \u015bmiech przez \u0142zy i \u017ce wielu ludziom taki model po prostu pasuje. Ideowcy to \u2013 wed\u0142ug niej \u2013 uprzykrzaj\u0105ca \u017cycie konformistom mniejszo\u015b\u0107.<\/p>\n \u2013 W praktyce wygl\u0105da to tak, jak wsz\u0119dzie. Je\u015bli hajs wyk\u0142ada firma X, kt\u00f3ra ma podejrzane powi\u0105zania z Chinami, to w wywiadzie z przedstawicielem albo w tek\u015bcie o ich produktach czy technologiach po prostu o tym nie wspominasz \u2013 m\u00f3wi mi dziennikarz z zaci\u0119ciem technologicznym. W polityce jest tak samo.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesne media, w zale\u017cno\u015bci od rodzaju finansowania, mo\u017cna wprawdzie podzieli\u0107 na trzy odr\u0119bne grupy, nie spos\u00f3b jednak przeoczy\u0107 ich wsp\u00f3lnego mianownika \u2013 systemowo narzucanych pracowniczkom i pracownikom wyzysku i\/lub autowyzysku, kt\u00f3re niejedno maj\u0105 imi\u0119. Uprawia si\u0119 je w imi\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanych cel\u00f3w: szerzenia propagandy rz\u0105dowej w mediach pa\u0144stwowych, generowania sprzeda\u017cy w mediach komercyjnych i realizacji wa\u017cnych spo\u0142ecznie idei oraz \u0142atania dziur tworzonych przez pa\u0144stwo i prywatne przedsi\u0119biorstwa, gdy idzie o NGO-sy. W konsekwencji dziennikarstwo przestaje by\u0107 zawodem u\u017cytecznym spo\u0142ecznie, budz\u0105cym zaufanie odbiorczy\u0144 oraz podtrzymuj\u0105cym zaanga\u017cowanie tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n Z jednej strony jest obrona medi\u00f3w, w kt\u00f3rej wcale wolno\u015bci nie ma. Z drugiej zakusy, by repolonizowa\u0107 media. To drugie nie ma na celu odrodzenia dziennikarstwa jako narz\u0119dzia informacyjnego i kontrolnego, ale w jednym punkcie jest zgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 gdy wskazuje, \u017ce zagraniczne koncerny to g\u0142\u00f3wni w\u0142a\u015bciciele w tej bran\u017cy, co niesie za sob\u0105 kilka wad.<\/p>\n Jakub Sawulski, opisuj\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107 gospodarki, wymienia w takim modelu konkretnie dwie:<\/p>\n \u201e(\u2026) w\u0142a\u015bciciele firm lokuj\u0105cych w Polsce kapita\u0142 pobieraj\u0105 od tego kapita\u0142u odsetki. Innymi s\u0142owy, cz\u0119\u015b\u0107 zysku osi\u0105ganego przez zagraniczne firmy jest w naszym kraju reinwestowana, ale cz\u0119\u015b\u0107 wyp\u0142ywa z naszego kraju, na przyk\u0142ad w formie dywidend dla w\u0142a\u015bcicieli kapita\u0142u. Po drugie, istnieje zagro\u017cenie, \u017ce w przyj\u0119tym modelu rozwoju polskiej gospodarce trudno b\u0119dzie wyj\u015b\u0107 z roli poddostawcy. A poddostawca zazwyczaj zarabia mniej ni\u017c ten, dla kt\u00f3rego pracuje\u201d.<\/p>\n Zarobki s\u0105 za\u015b najlepszym narz\u0119dziem dyscypliny, ale tak\u017ce utrzymywania wertykalnego uk\u0142adu w\u0142adzy w redakcjach oraz niszczenia solidarno\u015bci. Zw\u0142aszcza pomi\u0119dzy szeregowymi pracownikami a mened\u017cerami \u015bredniego szczebla. Je\u015bli za\u015b wychodzimy z za\u0142o\u017cenia, \u017ce dziennikarstwo to czwarta w\u0142adza, media publiczne nale\u017ca\u0142o odpolityczni\u0107, a komercyjne dodatkowo upubliczni\u0107. Ale dla wielu to marzenie \u015bci\u0119tej g\u0142owy.<\/p>\n **<\/p>\n Fragment ksi\u0105\u017cki\u00a0G\u00f3wnodziennikarstwo. Dlaczego w polskich mediach pracuje si\u0119 tak \u017ale?,\u00a0<\/em>kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w Wydawnictwie Krytyki Politycznej.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.eurozine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/loogs_cometogether-1-768x231-1.jpg\")
<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n